Một farmstay giữ được chất riêng khi nó dựa vào những thứ chỉ vùng đất đó mới có: món ăn theo mùa, vật liệu địa phương, nghề thủ công và nhịp sống của bản làng xung quanh, thay vì bắt chước một khu nghỉ dưỡng ở phố. Và chủ nhà cần hiểu, tôn trọng vùng đất trước khi kể nó cho khách.
Xin chào, Nhà Khai Phá đây. Nếu bạn lướt qua ảnh của nhiều farmstay, bạn sẽ thấy chúng giống nhau đến lạ: cùng một kiểu xích đu, cùng một kiểu ghế lười, cùng một cái cổng hoa. Tập này mình nói về cách làm một nơi đón khách mà khi khách về, họ nhớ vùng đất, chứ không chỉ nhớ góc chụp ảnh.
Vì sao nhiều farmstay trông giống nhau?
Khi mới bắt đầu, người ta hay nhìn những nơi đang đông khách và làm theo. Cái xích đu đang được chụp nhiều, làm một cái. Cái hồ bơi vô cực đang được chuộng, làm một cái. Dần dần, farmstay ở cao nguyên trông giống farmstay ở miền biển, giống cả ở miền núi phía Bắc.
Vấn đề là khách không đi xa hàng trăm cây số để thấy lại những thứ họ đã thấy ở nơi khác. Và khi mọi nơi giống nhau, khách chỉ còn chọn theo giá, cuộc cạnh tranh trở nên mệt mỏi.
Còn một vấn đề sâu hơn. Mang những công trình, những kiểu cảnh quan ngoại lai vào vùng đất, bạn đang làm vùng đất mất dần diện mạo riêng. Mười farmstay giống nhau quanh một cái hồ là mười vết xước trên một bức tranh.
Chất riêng không phải là một chiêu tiếp thị. Nó là cách bạn tôn trọng nơi mình đang sống.
Món ăn theo mùa: câu chuyện hay nhất bạn có
Món ăn là cách nhanh nhất để khách chạm vào một vùng đất. Nhưng không phải những món mà ở phố cũng có. Mà là rau vườn nhà vừa hái, món nấu theo cách người trong vùng nấu, trái cây đúng mùa của vùng.
Thực đơn theo mùa có nghĩa là bạn không hứa với khách mọi món quanh năm. Mùa này có loại rau này, mùa kia có loại măng kia. Khách đến mùa nào ăn mùa đó, và mỗi lần quay lại là một lần khác.
Học nấu những món địa phương từ người trong vùng, nhờ các chị, các mẹ trong bản chỉ cách. Tốt hơn nữa, mời họ cùng nấu, trả công xứng đáng. Món ăn đúng vị, và người trong vùng có thêm thu nhập.
Kể cho khách câu chuyện của món ăn: rau này hái ở đâu, ai dạy mình nấu, người ở đây ăn nó vào dịp nào. Một đĩa rau luộc có câu chuyện ngon hơn một món cầu kỳ vô danh.
Kiến trúc và vật liệu: để ngôi nhà mọc lên từ đất
Giờ mình nói về nơi ở. Nhà cho khách không cần to hay sang. Nó cần hợp với vùng. Dùng vật liệu địa phương như tre, gỗ rừng trồng, đá, đất, học cách làm nhà của người trong vùng, như mình đã nói ở các tập về dựng nhà.
Một ngôi nhà làm từ vật liệu tại chỗ, theo dáng nhà truyền thống nhưng tiện nghi hiện đại, sẽ khiến khách cảm thấy mình đang ở đâu đó thật sự, không phải trong một khách sạn di động.
Đồ đạc trong nhà cũng vậy. Những tấm vải dệt của đồng bào, những chiếc gùi, những đồ gốm, đồ mây tre đan mua từ người làm nghề trong vùng. Không phải để trang trí cho có, mà để khách biết vùng đất này có những bàn tay khéo léo.
Nhưng hãy cẩn thận để không biến văn hoá thành đạo cụ. Những vật dụng mang ý nghĩa tâm linh, nghi lễ của đồng bào không nên được treo làm đồ trang trí. Khi không chắc, hãy hỏi.
Để khách chạm vào nhịp sống thật của vùng
Trải nghiệm hay nhất mà farmstay có thể mang lại không phải là một hoạt động được dàn dựng, mà là được sống một ngày theo nhịp của vùng. Sáng dậy cùng ra vườn hái rau. Trưa ngồi hiên nghe mưa. Chiều đi dạo lối mòn ven hồ. Tối ngồi quanh bếp lửa.
Những hoạt động như học đan gùi, học làm bánh, học dệt vải cùng nghệ nhân trong bản có thể rất ý nghĩa, nếu được tổ chức với sự đồng ý và chia sẻ lợi ích công bằng với người làm nghề. Mình sẽ có một tập riêng về chuyện đưa khách thăm bản.
Đừng cố lấp kín lịch của khách bằng hoạt động. Nhiều khách từ phố lên cần nhất là sự yên tĩnh, là được không làm gì. Một chiếc ghế tốt nhìn ra đồi có khi quý hơn năm hoạt động.
Hãy nói thật với khách về vùng đất, cả những điều không hoàn hảo: mùa mưa có muỗi, đường vào có đoạn xấu, sóng điện thoại yếu. Khách được chuẩn bị sẽ trân trọng hơn khách bị bất ngờ.
Chất riêng bắt đầu từ chính chủ nhà
Cuối cùng, chất riêng lớn nhất của một farmstay là chủ nhà. Bạn là ai, vì sao bạn lên đây, bạn đã học được gì từ vùng đất, bạn đang trồng gì, làm gì. Khách đến với con người nhiều hơn là đến với căn phòng.
Điều đó có nghĩa là bạn cần thật sự sống ở vùng đất, không chỉ kinh doanh ở đó. Người chủ ở phố, thuê người quản lý, chỉ lên vài lần mỗi năm rất khó giữ được chất riêng, vì chất riêng đến từ cuộc sống hằng ngày.
Một anh làm nghề nhiếp ảnh kể, farmstay nhỏ của anh chỉ có hai phòng, không có gì đặc biệt ngoài một khu vườn và những bức ảnh anh chụp vùng hồ suốt nhiều năm. Khách quay lại vì những buổi tối anh kể chuyện về từng bức ảnh, về những mùa nước lên xuống.
Làm farmstay có chất riêng, rốt cuộc, là mời khách vào cuộc sống của mình trên vùng đất này. Và cuộc sống đó càng thật, khách càng nhớ lâu.
Câu hỏi thường gặp
Farmstay khác homestay thế nào?
Farmstay thường gắn với nông trại, vườn, trải nghiệm làm vườn và nông sản tại chỗ. Homestay nhấn vào việc ở cùng gia đình chủ nhà. Nhiều nơi kết hợp cả hai.
Làm sao để farmstay không giống những nơi khác?
Dựa vào những gì chỉ vùng đất của bạn có: món ăn theo mùa, vật liệu và nghề thủ công địa phương, câu chuyện của chính bạn và nhịp sống của cộng đồng xung quanh.
Có nên thuê người địa phương làm việc ở farmstay?
Rất nên, vì họ hiểu vùng đất, món ăn và văn hoá, lại giúp cộng đồng có thêm thu nhập. Hãy trả công xứng đáng và đối xử tôn trọng như đồng nghiệp.
Dùng đồ thủ công của đồng bào để trang trí có được không?
Được, nếu mua trực tiếp từ người làm nghề với giá công bằng. Nên tránh dùng những vật mang ý nghĩa tâm linh, nghi lễ làm đồ trang trí, và hỏi khi không chắc.
Khách có thích farmstay đơn giản không?
Nhiều khách tìm đến farmstay chính vì muốn sự đơn giản, yên tĩnh và gần gũi thiên nhiên. Điều họ cần là sạch sẽ, an toàn và chân thật, không nhất thiết là sang trọng.
