Phần lớn rắn, ong và côn trùng quanh nhà ở vùng cao chỉ tấn công khi bị động tới. Hãy phát cỏ quanh nhà, dọn những đống gạch đá, củi gỗ bỏ lâu, đi ủng và mang đèn khi ra ngoài lúc tối, nhìn kỹ trước khi thò tay vào chỗ khuất, và biết trước trạm y tế gần nhất nếu lỡ bị cắn đốt.
Xin chào, Nhà Khai Phá đây. Người từ phố lên hay sợ nhất là rắn. Người sống lâu ở vùng cao thì bảo rắn sợ người hơn người sợ rắn. Tập này mình không làm bạn sợ thêm, mà giúp bạn sống chung với những người hàng xóm nhỏ này một cách bình tĩnh và an toàn.
Hiểu để bớt sợ: chúng không tìm bạn
Rắn, ong, rết, bọ cạp và nhiều loài côn trùng khác là một phần tự nhiên của vùng đồi, vùng rừng. Chúng sống ở đó từ trước khi bạn đến. Phần lớn chúng tránh con người, và chỉ cắn, đốt khi cảm thấy bị đe doạ.
Rắn thường tìm chỗ trú mát, tối, yên tĩnh: đống gạch đá, đống củi, bụi rậm, hốc cây, gầm nhà. Chúng đi săn chuột, ếch nhái. Nhà nào nhiều chuột thì dễ có rắn.
Ong thường làm tổ ở những chỗ khuất: mái hiên, gác nhà kho, hốc cây, bụi rậm. Chúng chỉ tấn công khi tổ bị động, bị rung lắc, hay có người đến quá gần.
Hiểu được điều này, bạn thấy việc phòng tránh chủ yếu là không tạo chỗ trú cho chúng gần nhà, và không vô tình động vào chỗ của chúng.
Dọn quanh nhà: cách phòng tránh hiệu quả nhất
Việc đầu tiên là giữ quanh nhà gọn gàng. Phát cỏ thấp trong một vòng quanh nhà, nhất là lối đi, sân chơi của trẻ con. Cỏ thấp thì rắn không có chỗ ẩn, và bạn nhìn thấy chúng từ xa.
Dọn những đống gạch đá, gỗ vụn, vật liệu xây dựng thừa. Nếu cần để củi, xếp củi trên giá cao, cách xa nhà, không để sát tường. Không để đồ đạc chất đống lâu ngày ở gầm nhà, góc hiên.
Giữ nhà không có chuột: cất thức ăn kín, giữ bếp sạch, không để rác thực phẩm ngoài trời. Ít chuột thì ít rắn.
Bịt những khe hở ở chân tường, dưới cửa, quanh ống nước. Cửa lưới chống muỗi cũng ngăn được nhiều loài bò vào nhà. Người trong vùng có những kinh nghiệm riêng, hãy hỏi họ.
Đi lại an toàn, nhất là ban đêm
Giờ mình nói về thói quen đi lại. Khi đi vào vườn, vào bụi rậm, đi trên lối mòn, hãy mang giày ủng cao cổ hay giày kín, mặc quần dài. Phần lớn vết rắn cắn là ở bàn chân, cổ chân.
Ban đêm luôn mang đèn pin khi ra ngoài, dù chỉ ra sân, ra nhà vệ sinh ngoài trời. Rắn thường hoạt động nhiều hơn vào chiều tối và ban đêm, nhất là mùa mưa. Nhìn đường trước khi bước.
Không thò tay vào những chỗ không nhìn thấy: hốc đá, bụi rậm, đống củi, tổ chim. Dùng que gạt trước. Rũ giày, rũ quần áo phơi ngoài trời trước khi mặc, vì rết, bọ cạp hay trú vào.
Nếu gặp rắn, hãy đứng yên, rồi lùi từ từ ra xa. Đừng cố bắt hay đánh, vì phần lớn vết cắn xảy ra khi người ta cố bắt rắn. Nếu rắn ở trong nhà, gọi người có kinh nghiệm trong vùng giúp.
Tổ ong gần nhà: đừng tự xử lý
Phát hiện tổ ong gần nhà, phản xạ của nhiều người là tự đốt, tự chọc. Đó là cách nhanh nhất để bị đốt nhiều mũi cùng lúc, và với một số loài ong, việc bị đốt nhiều có thể rất nguy hiểm.
Nếu tổ ong ở chỗ ít người qua lại và không ảnh hưởng gì, có khi cách tốt nhất là để yên, đánh dấu và dặn cả nhà tránh xa. Nhiều loài ong có ích cho vườn.
Nếu tổ ong ở chỗ nguy hiểm như cửa ra vào, chỗ trẻ con chơi, hãy nhờ người có kinh nghiệm trong vùng xử lý. Ở nhiều nơi, người địa phương biết cách lấy tổ ong an toàn. Ở một số nơi có lực lượng hỗ trợ xử lý tổ ong nguy hiểm, hỏi chính quyền xã.
Khi làm việc trong vườn, trên mái, dọn nhà kho, hãy nhìn kỹ trước khi động vào. Tổ ong nhỏ mới làm thường ở những chỗ bạn không ngờ.
Khi bị cắn đốt: bình tĩnh và đến cơ sở y tế
Dù cẩn thận, đôi khi vẫn bị cắn đốt. Điều quan trọng nhất là bình tĩnh và biết mình cần đi đâu. Hãy biết trước trạm y tế xã gần nhất và bệnh viện gần nhất, lưu số điện thoại, biết đường đi.
Khi bị rắn cắn, hãy giữ người bị cắn nằm yên, bất động phần bị cắn, tháo nhẫn, vòng, đồng hồ ở vùng đó, và đưa đến cơ sở y tế càng sớm càng tốt. Không tự rạch vết cắn, không hút nọc, không đắp lá, không buộc garô chặt. Những cách dân gian này có thể làm tình trạng tệ hơn.
Khi bị ong đốt nhiều mũi, hoặc sau khi bị đốt thấy khó thở, sưng mặt, nổi mẩn khắp người, chóng mặt, phải đến cơ sở y tế ngay. Những dấu hiệu này có thể là phản ứng dị ứng nặng.
Mình không phải bác sĩ, nên cách xử trí cụ thể hãy hỏi nhân viên y tế ở trạm y tế xã, và nếu được, học một khoá sơ cứu cơ bản. Ở vùng xa, những phút đầu tiên rất quý.
Câu hỏi thường gặp
Làm sao để rắn không vào nhà?
Phát cỏ quanh nhà, dọn đống gạch đá và củi gỗ, giữ nhà không có chuột, bịt khe hở ở chân tường và dưới cửa. Rắn thường không ở lại nơi không có chỗ trú và thức ăn.
Bị rắn cắn có nên hút nọc không?
Không nên. Không rạch, không hút, không đắp lá, không buộc garô chặt. Giữ người bị cắn nằm yên, bất động phần bị cắn và đưa đến cơ sở y tế càng sớm càng tốt.
Có nên tự đốt tổ ong gần nhà?
Không nên, vì dễ bị đốt nhiều mũi và gây cháy. Nếu tổ ong ở chỗ nguy hiểm, hãy nhờ người có kinh nghiệm trong vùng hoặc hỏi chính quyền xã về lực lượng hỗ trợ.
Bị ong đốt khi nào cần đi viện?
Khi bị đốt nhiều mũi, hoặc có dấu hiệu khó thở, sưng mặt, nổi mẩn khắp người, chóng mặt. Những dấu hiệu này cần được nhân viên y tế xử trí ngay.
Vùng cao có nhiều muỗi không?
Tuỳ vùng và mùa, gần hồ, gần suối và vào mùa mưa thường nhiều hơn. Nên dùng màn, cửa lưới, dọn nước đọng quanh nhà và hỏi trạm y tế về các bệnh do muỗi ở địa phương.
