Vào mùa khô ở vùng đồi, cỏ và lá khô quanh nhà trở thành mồi lửa rất nhạy. Bạn nên dọn một dải đất trống quanh nhà và vườn, không đốt rác, đốt cỏ vào những ngày khô gió, cất sẵn nước và dụng cụ chữa cháy, và cả nhà phải biết số điện thoại báo cháy cùng đường thoát khi cần.
Chào bạn, đây là Nhà Khai Phá. Mùa khô ở cao nguyên và vùng đồi có vẻ đẹp riêng: trời xanh, nắng vàng, đồi cỏ ngả màu. Nhưng cũng chính cái màu vàng đó là lời nhắc nhở mỗi năm. Tập này mình nói về lửa, thứ có thể lấy đi trong một buổi chiều những gì bạn dựng trong nhiều năm.
Vì sao mùa khô ở vùng đồi dễ cháy?
Sau mùa mưa, cỏ mọc cao và dày. Tới mùa khô, không có mưa nhiều tuần liền, cỏ khô thành rơm, lá rụng dày dưới gốc cây, cành khô rơi đầy. Chỉ cần một tia lửa, một mẩu thuốc lá, một đám đốt rác, là lửa có thể bùng lên.
Gió mùa khô ở vùng cao thường mạnh, và gió là thứ làm lửa lan nhanh nhất. Lửa trên đồi còn lan nhanh hơn khi chạy lên dốc, vì hơi nóng bốc lên sấy khô cỏ phía trên trước khi lửa tới.
Nhiều vụ cháy bắt nguồn từ việc đốt dọn. Người ta đốt cỏ để dọn rẫy, đốt rác, đốt lá, nghĩ là kiểm soát được. Một cơn gió bất chợt, lửa bén sang bãi cỏ bên cạnh, rồi vượt khỏi tầm tay.
Người mới lên vùng cao, quen sống ở phố, thường không có cảm giác về lửa. Họ không nghĩ một đám cỏ khô cạnh nhà là nguy hiểm, cho tới khi thấy nó cháy.
Dải đất trống: tấm lá chắn quanh nhà
Việc quan trọng nhất trước mùa khô là tạo một dải đất trống, không có vật dễ cháy, quanh nhà và quanh vườn. Người ta hay gọi là đường băng cản lửa. Phát sạch cỏ, cào lá khô, dọn cành khô trong dải đó.
Dải này càng rộng càng tốt, nhất là ở phía dưới dốc và phía gió thổi tới, vì lửa thường đến từ đó. Có thể giữ đất trống, hoặc trồng những loại cây xanh mọng nước, ít cháy, hỏi người trong vùng loại nào hợp.
Quanh chính ngôi nhà, dọn sạch vật dễ cháy sát tường: đống củi, đống lá, rơm rạ, bao bì. Cắt những cành cây chạm mái. Dọn lá khô trên mái và trong máng xối. Với nhà gỗ, nhà tre, mái lá, điều này càng quan trọng.
Đừng đốt cỏ để làm dải trống. Hãy phát, cào và gom lại, ủ phân hay chở đi. Dùng lửa để phòng lửa là con đường dẫn tới nhiều vụ cháy.
Không đốt vào những ngày khô gió
Giờ mình nói về thói quen dùng lửa. Mùa khô, hạn chế tối đa mọi việc đốt ngoài trời. Không đốt rác, không đốt cỏ, không đốt lá. Nếu buộc phải đốt, hãy hỏi chính quyền xã có quy định gì không, vì nhiều nơi cấm đốt trong mùa khô cao điểm.
Nếu được phép đốt, chỉ đốt vào sáng sớm khi độ ẩm cao và gió lặng, đốt đống nhỏ, ở chỗ đất trống, có người canh từ đầu đến cuối, có sẵn nước. Dập tắt hoàn toàn, tưới đẫm nước lên tro, trước khi rời đi.
Lửa trại cho khách, đèn dầu, nến, thuốc lá cũng là nguồn lửa cần kiểm soát. Nếu làm farmstay, mùa khô nên hạn chế hoặc không đốt lửa trại, và có quy định rõ về hút thuốc.
Bếp củi trong nhà cũng cần chú ý: tàn lửa từ ống khói có thể bay ra, rơi xuống cỏ khô. Ống khói nên có lưới chắn tàn, và quanh nhà phải sạch cỏ khô.
Chuẩn bị sẵn nước, dụng cụ và đường thoát
Trong mùa khô, hãy có sẵn nước ở nhiều chỗ quanh nhà: thùng nước, bể chứa, vòi nước với ống dài đủ tới các góc nhà. Có bình chữa cháy ở những chỗ dễ lấy, và cả nhà biết cách dùng.
Có sẵn dụng cụ dập lửa thủ công: cành cây tươi, bao tải ướt, xẻng, cào. Người vùng cao thường dập lửa cỏ bằng những dụng cụ đơn giản như vậy khi lửa còn nhỏ.
Cả nhà cần biết đường thoát khi có cháy lớn: đi đường nào, tập trung ở đâu. Chọn nơi an toàn là chỗ đất trống rộng, bờ hồ, bãi đất đã dọn, không phải lên đỉnh đồi phía trên đám cháy.
Lưu sẵn số điện thoại báo cháy, số của kiểm lâm, của chính quyền xã. Biết nói địa chỉ nhà mình một cách rõ ràng để người cứu hộ tìm được.
Khi thấy khói: báo sớm, không liều
Nếu thấy khói, thấy lửa ở gần, hãy báo ngay cho hàng xóm, cho kiểm lâm, cho chính quyền xã, gọi số báo cháy. Báo sớm là điều quan trọng nhất, vì lửa nhỏ dập dễ, lửa lớn thì rất khó.
Nếu lửa còn nhỏ và bạn có dụng cụ, có thể cùng hàng xóm dập. Đứng ở phía đã cháy hay phía trên gió, không đứng phía dưới gió hay phía trên dốc của đám cháy.
Nếu lửa lớn, lan nhanh, đừng liều. Đưa người trong nhà đến nơi an toàn, mang theo giấy tờ quan trọng nếu kịp, và chờ lực lượng chức năng. Nhà có thể dựng lại, người thì không.
Một anh làm nghề bảo hiểm kể, mùa khô năm thứ hai, một đám cháy cỏ từ đồi bên cạnh lan sang. Nhờ dải đất trống anh dọn từ trước, lửa dừng lại ở rìa vườn. Anh bảo mấy ngày cào lá khô năm đó là mấy ngày làm việc đáng giá nhất anh từng làm.
Câu hỏi thường gặp
Đường băng cản lửa quanh nhà nên rộng bao nhiêu?
Càng rộng càng tốt, nhất là phía dưới dốc và phía gió thổi tới. Hỏi kiểm lâm hoặc người trong vùng để biết khoảng cách phù hợp với địa hình và loại cỏ ở đó.
Mùa khô có được đốt rác ở vùng cao không?
Nhiều nơi cấm hoặc hạn chế đốt trong mùa khô cao điểm. Hãy hỏi chính quyền xã, và tốt nhất là phân loại, ủ hay chở rác ra điểm tập kết thay vì đốt.
Nhà gỗ ở vùng đồi phòng cháy thế nào?
Dọn sạch vật dễ cháy quanh nhà, cắt cành chạm mái, dọn lá trên mái, có bình chữa cháy và nguồn nước sẵn, ống khói bếp có lưới chắn tàn.
Thấy cháy rừng thì gọi ai?
Gọi số báo cháy, báo kiểm lâm địa bàn và chính quyền xã, đồng thời báo cho hàng xóm. Báo càng sớm càng dễ kiểm soát.
Có nên tự dập lửa cháy cỏ không?
Chỉ khi lửa còn nhỏ, bạn có dụng cụ và đứng ở vị trí an toàn. Nếu lửa lớn và lan nhanh, hãy rời đi và chờ lực lượng chức năng.
