Khoảng cách vừa phải tới thị trấn là khoảng bạn chịu được việc đi lại mỗi ngày giữa mùa mưa, chứ không phải trong một ngày nắng đẹp. Với nhà có con đi học hay có người lớn tuổi, hãy tính bằng số phút tới trường và tới trạm y tế, không phải bằng số cây số trên bản đồ.
Chào bạn, đây là Nhà Khai Phá. Ai lên vùng cao cũng mơ một chỗ thật yên, thật xa, không nghe tiếng xe. Tập này mình không bảo bạn đừng mơ, mình chỉ cùng bạn đếm xem sự yên tĩnh đó có giá bao nhiêu chuyến đi mỗi tuần.
Đo khoảng cách bằng phút mùa mưa, không bằng cây số
Mười cây số trên đường nhựa phẳng và mười cây số trên đường đất đồi là hai chuyện khác xa nhau. Mùa khô bạn đi hai mươi phút, mùa mưa có thể gấp đôi, có hôm không đi được vì dốc trơn hay suối lên. Nên con số đáng quan tâm là thời gian đi trong ngày tệ nhất.
Khi đi xem đất, hãy thử đi từ mảnh đất ra chợ, ra trạm y tế, ra trường học gần nhất, và bấm giờ. Rồi hỏi người trong vùng mùa mưa đoạn này đi mất bao lâu. Nếu con số đó làm bạn giật mình, hãy nghĩ kỹ.
Một gia đình mình biết chọn khu đất cách thị trấn không xa, nhưng giữa đường có một đoạn dốc đất đỏ. Mùa khô không sao. Mùa mưa, người chồng phải đưa vợ con ra tận đầu dốc bằng xe máy rồi chạy về lấy ô tô. Họ mất ba năm mới làm được đoạn đường đó cứng lại.
Nên câu hỏi không phải là xa hay gần, mà là đường đi có ổn định quanh năm không.
Chợ, trường, trạm y tế: bạn cần gì mỗi tuần?
Giờ mình nói sang nhu cầu thật. Hãy liệt kê những lần bạn cần ra thị trấn trong một tuần bình thường: đi chợ, đưa đón con, mua vật tư, gửi hàng, đi ngân hàng, đi khám. Nhân với thời gian đi về, bạn sẽ biết mình dành bao nhiêu giờ trên đường.
Với người sống một mình hay hai vợ chồng chưa có con, đi chợ một lần mỗi tuần, tích trữ thực phẩm, là sống xa được khá thoải mái. Nhưng khi có con đi học, mọi chuyện đổi khác, vì đưa đón con là việc mỗi ngày hai lần, không có ngày nghỉ trừ cuối tuần.
Trạm y tế thì nên biết rõ. Trạm y tế xã gần nhất ở đâu, có những dịch vụ gì, bệnh viện tuyến trên cách bao xa. Khi con sốt cao lúc nửa đêm hay người lớn tuổi đau ngực, mỗi phút đi đường đều có ý nghĩa.
Nếu nhà bạn có người mắc bệnh nền, cần tái khám đều, hãy đặt ưu tiên này lên trên cả cảnh đẹp.
Cái giá thật của sự yên tĩnh ở nơi xa
Sống xa có những cái được rất rõ. Yên tĩnh thật sự, đêm nhìn thấy sao, không khí trong lành, ít người qua lại. Nhiều người lên vùng cao chính vì những điều này, và họ sẵn lòng trả giá.
Nhưng cái giá không chỉ là thời gian đi lại. Ở xa, dịch vụ khó đến: thợ điện, thợ nước, người giao hàng đều ngại vào. Bạn phải tự sửa nhiều thứ hơn. Hàng xóm thưa, nên khi có chuyện gấp, người giúp được bạn ở xa hơn.
Một anh làm công nghệ kể, anh thích chỗ ở xa của mình tới mức không muốn đổi. Nhưng anh thừa nhận năm đầu anh đã học sửa máy bơm, sửa đường ống, thay bình ắc quy cho hệ thống điện mặt trời, vì gọi thợ vào thì phải chờ nhiều ngày.
Nếu bạn thích tự tay làm và không ngại một mình, nơi xa có thể rất hợp. Nếu bạn cần người giúp nhanh, hãy chọn gần hơn một chút.
Có nên chọn điểm giữa: gần một cụm dân cư nhỏ?
Nhiều người tìm ra một lời giải khá hay: không ở sát thị trấn, cũng không ở giữa đồi hoang, mà ở gần một cụm dân cư nhỏ hay một bản làng. Bạn vẫn có hàng xóm, có một tiệm tạp hoá, có đường đi được bảo trì vì nhiều người cùng dùng.
Ở gần cụm dân cư còn có lợi về an ninh và về sự kết nối. Khi bạn đi vắng vài ngày, có người để nhờ trông nhà. Khi cần người làm công, cần mượn một dụng cụ, cần hỏi đường nước, đều có người gần bên.
Tất nhiên bạn sẽ không có sự riêng tư tuyệt đối. Tiếng gà, tiếng loa, tiếng trẻ con chơi đùa là một phần của cuộc sống. Với nhiều người, đó lại là điều giúp họ không thấy cô đơn.
Mình hay gợi ý bạn tưởng tượng nhà mình năm năm sau. Khi mọi thứ đã ổn, bạn muốn nhìn ra thấy gì: chỉ đồi và rừng, hay có vài mái nhà hàng xóm với khói bếp buổi chiều.
Nhu cầu thay đổi theo từng giai đoạn gia đình
Một điều ít người tính là nhu cầu về khoảng cách thay đổi theo thời gian. Khi còn trẻ, chưa có con, sống xa rất dễ. Khi có con nhỏ, bạn cần gần trạm y tế. Khi con vào tuổi đi học, bạn cần gần trường. Khi bố mẹ lên sống cùng, bạn cần gần bệnh viện hơn.
Nên khi chọn nơi, hãy nhìn trước năm đến mười năm. Nếu bạn định có con trong vài năm tới, hãy tính luôn chuyện học hành. Nếu bạn là con một và sau này sẽ chăm bố mẹ, hãy tính chuyện đó.
Không cần mọi thứ hoàn hảo ngay. Có gia đình chọn sống xa khi con còn nhỏ, rồi khi con vào cấp hai thì thuê thêm một chỗ ở thị trấn trong tuần. Có người làm ngược lại. Điều quan trọng là bạn đã nghĩ tới chuyện đó từ đầu.
Khoảng cách không phải là con số cố định, mà là một thoả thuận bạn làm với chính cuộc sống của mình, và thoả thuận thì có lúc cần xem lại.
Câu hỏi thường gặp
Sống xa thị trấn có an toàn không?
Phần lớn vùng nông thôn và vùng đồi ở Việt Nam khá yên bình. Rủi ro lớn hơn thường là tai nạn, ốm đau hay thiên tai khi ở xa trợ giúp. Nên có hàng xóm quen biết, có tủ thuốc và luôn giữ liên lạc được.
Con đi học xa có ảnh hưởng gì không?
Con sẽ mất nhiều thời gian trên đường và có thể mệt hơn, nhất là mùa mưa. Nhiều gia đình chọn đưa đón bằng ô tô hoặc cho con ở gần trường trong tuần khi con lớn hơn.
Có nên chọn đất ven đường lớn cho tiện?
Ven đường lớn thì tiện đi lại nhưng ồn, bụi và kém riêng tư hơn. Nhiều người chọn cách đường lớn một đoạn ngắn, có đường nhánh ổn định dẫn vào, để vừa tiện vừa yên.
Làm sao biết đường vào có đi được quanh năm không?
Hãy đi thử vào mùa mưa và hỏi người sống dọc con đường đó. Nhìn mặt đường, rãnh thoát nước và các đoạn dốc cũng cho bạn nhiều thông tin về độ bền của nó.
Sống xa thì mua sắm hằng ngày thế nào?
Hầu hết người sống xa đi chợ một hoặc hai lần mỗi tuần, tích trữ đồ khô và tự trồng rau. Nhiều nơi giờ đã có người giao hàng tới tận xã, nhưng vào tận nhà thì còn tuỳ đường sá.
