Đường đất trên đồi vào mùa mưa trơn, lầy, và có thể bị cắt nhiều ngày. Bạn nên chọn xe hợp với đường, đi chậm và tránh đi khi mưa lớn, trữ sẵn đồ thiết yếu trước mùa mưa, cùng hàng xóm giữ rãnh thoát nước dọc đường, và cứng hoá dần những đoạn xấu nhất theo sức mình.
Xin chào, Nhà Khai Phá đây. Đường là mạch máu của cuộc sống ở vùng xa. Mùa khô bạn gần như quên nó tồn tại. Mùa mưa thì nó nhắc bạn mỗi ngày. Tập này mình nói về cách sống cùng con đường đất đỏ, từ chuyện chọn xe tới chuyện góp đá cùng cả xóm.
Mùa mưa biến con đường thành thứ khác hẳn
Đất đỏ ở nhiều vùng cao nguyên khi khô thì cứng, bụi. Khi ướt thì trơn như mỡ, dính chặt vào bánh xe, vào giày. Một con dốc mùa khô xe máy lên nhẹ nhàng, mùa mưa có thể thành chỗ phải dắt xe, có khi dắt cũng trượt.
Nước mưa chảy trên mặt đường đào thành rãnh, ổ gà, có đoạn lún sâu. Suối nhỏ dâng lên, tràn qua ngầm, qua cầu tạm, có khi cắt đường cả ngày hay vài ngày.
Xe tải chở vật liệu, xe chở nông sản đi qua đường ướt càng làm đường hỏng nhanh hơn. Nhiều xóm có quy ước không cho xe tải nặng đi vào mùa mưa.
Một chị làm nghề dạy học kể, mùa mưa đầu tiên chị ngã xe ba lần trên cùng một con dốc. Tới năm thứ hai, chị học được cách đi, và biết những hôm nào nên để xe ở nhà.
Nên khi chọn đất, như mình đã nói ở tập về khoảng cách tới thị trấn, hãy nhìn con đường vào mùa mưa chứ không phải mùa khô. Và khi đã chọn rồi, hãy chấp nhận rằng mùa mưa là mùa của những kế hoạch mềm: hôm nay định đi mà trời mưa to thì hoãn, không có gì phải áy náy.
Chọn xe hợp với đường
Xe máy là phương tiện phổ biến nhất ở vùng đồi. Xe số có gầm cao, lốp gai thường đi đường đất tốt hơn xe tay ga gầm thấp. Người trong vùng dùng loại xe nào, đó là gợi ý tốt nhất.
Với ô tô, xe gầm cao, có dẫn động hai cầu đi đường đất mùa mưa tốt hơn hẳn. Xe gầm thấp có thể đi được mùa khô, nhưng mùa mưa có những đoạn sẽ không vào nổi.
Lốp xe quan trọng không kém. Lốp gai, còn mới, bơm đúng áp suất giúp xe bám đường. Một số người mang theo xích quấn lốp hay dây kéo, xẻng nhỏ, tấm ván lót để thoát lầy.
Nhiều gia đình có cách xoay xở đơn giản: mùa mưa để ô tô ở một chỗ gửi đầu đường nhựa, đi xe máy hoặc đi bộ đoạn cuối về nhà.
Lái xe an toàn trên đường đồi trơn
Giờ mình nói về cách đi. Đi chậm, giữ ga đều, tránh phanh gấp và tránh bẻ lái đột ngột. Trên đường trơn, phanh gấp là nguyên nhân hàng đầu khiến xe trượt ngã.
Khi xuống dốc, dùng số thấp để xe tự hãm, phanh nhẹ nhàng và đều. Khi lên dốc, giữ đà, không dừng giữa dốc nếu tránh được. Đi theo vệt bánh xe có sẵn, nơi đất đã được nén chặt.
Không đi khi đang mưa lớn, khi trời tối, khi đường có dấu hiệu sạt lở, khi nước đang chảy xiết qua ngầm. Chờ vài giờ cho mưa tạnh, cho nước rút, an toàn hơn nhiều so với cố đi.
Mang theo áo mưa, đèn pin, điện thoại sạc đầy, báo cho người nhà khi đi và khi về. Đi cùng nhau khi có thể, nhất là vào mùa mưa.
Trữ đồ trước mùa mưa và sắp xếp việc đi lại
Trước mùa mưa, hãy chuẩn bị như người vùng cao vẫn làm: trữ gạo, đồ khô, gia vị, dầu ăn, nhiên liệu cho máy phát, thuốc men thiết yếu, đủ cho ít nhất một hai tuần. Nếu nhà có người cần thuốc thường xuyên, dự trữ nhiều hơn.
Mua vật liệu xây dựng, vật tư làm vườn cần dùng trong mùa mưa từ trước. Chở hàng nặng mùa mưa vừa khó, vừa làm hỏng đường.
Sắp xếp lại việc đi lại. Gom nhiều việc vào một lần xuống thị trấn. Chọn những ngày đường khô ráo. Hẹn với hàng xóm đi chung, mua hộ nhau.
Với gia đình có con đi học, hãy tính trước mùa mưa con đi học thế nào, có ai đưa đón thay khi đường xấu, có chỗ cho con ở lại gần trường những ngày mưa lớn không.
Cùng hàng xóm giữ đường, cứng hoá dần
Con đường đất vào nhà bạn thường cũng là đường của nhiều nhà khác. Giữ đường là việc chung. Nhiều xóm có những buổi cùng nhau khơi rãnh, lấp ổ gà, dọn cây đổ trước và trong mùa mưa. Hãy tham gia.
Rãnh thoát nước dọc đường là thứ quan trọng nhất để giữ đường. Nước chảy trên mặt đường là nước phá đường. Khơi rãnh để nước chảy vào rãnh, không chảy trên đường, là cách rẻ nhất để đường bền hơn.
Những đoạn xấu nhất, dốc nhất có thể cứng hoá dần bằng đá, bằng bê tông, theo sức của cả xóm. Nhiều nơi có chương trình hỗ trợ làm đường giao thông nông thôn, hỏi chính quyền xã về cách tham gia.
Một anh làm nghề xây dựng kể, anh cùng năm hộ trong xóm góp tiền, góp công đổ bê tông con dốc gắt nhất. Làm mất mấy tuần, nhưng từ đó mùa mưa cả xóm đi lại dễ hẳn. Anh bảo con dốc đó giờ là nơi mọi người dừng lại chào nhau.
Câu hỏi thường gặp
Xe tay ga có đi được đường đất đồi mùa mưa không?
Có thể đi được một số đoạn nhưng khó hơn xe số gầm cao, lốp gai. Nhiều người ở vùng đồi chọn xe số cho mùa mưa.
Làm sao để xe không trượt khi xuống dốc trơn?
Đi chậm, dùng số thấp để xe tự hãm, phanh nhẹ và đều, tránh bẻ lái đột ngột, đi theo vệt bánh xe có sẵn nơi đất đã nén chặt.
Nên trữ những gì trước mùa mưa ở vùng xa?
Gạo, đồ khô, gia vị, dầu ăn, nhiên liệu, thuốc men thiết yếu, pin, đèn, đủ cho ít nhất một hai tuần. Nhà có người cần thuốc thường xuyên thì trữ nhiều hơn.
Đường vào nhà bị lầy thì cải thiện thế nào?
Khơi rãnh thoát nước để nước không chảy trên mặt đường, rải đá dăm những đoạn xấu, và cứng hoá dần những đoạn dốc nhất cùng hàng xóm.
Có chương trình hỗ trợ làm đường ở nông thôn không?
Nhiều địa phương có chương trình hỗ trợ làm đường giao thông nông thôn. Hãy hỏi chính quyền xã về điều kiện và cách tham gia.
