Thường là chưa nên làm farmstay ngay khi mới lên vùng mới. Hãy sống ở đó ít nhất một vòng năm, hiểu vùng đất, có chỗ ở ổn định cho chính mình và quen biết hàng xóm, rồi mới tính chuyện đón khách. Một farmstay tốt là nơi kể được câu chuyện của một vùng đất mà chủ nhà đã thật sự sống cùng.
Chào bạn, đây là Nhà Khai Phá. Rất nhiều người lên vùng hồ, vùng đồi với ý định làm farmstay ngay từ đầu, vì nghĩ đó là cách vừa sống ở nơi mình thích vừa có thu nhập. Tập này mình không khuyên bạn làm hay không làm, mình chỉ cùng bạn nhìn vào những điều mà ảnh đẹp trên mạng không kể.
Farmstay trên ảnh và farmstay ngoài đời
Trên mạng, farmstay là những bức ảnh bình minh trên hồ, bữa cơm ngoài trời, khách cười rạng rỡ. Ngoài đời, farmstay là giặt ga giường, dọn phòng tắm, trả lời tin nhắn lúc nửa đêm, nấu ăn cho khách khi mình còn chưa ăn, và xử lý khi khách phàn nàn về muỗi.
Đón khách là một nghề dịch vụ thật sự, đòi hỏi sự chu đáo mỗi ngày. Nó không phải là việc làm thêm nhẹ nhàng bên cạnh cuộc sống ở vùng cao. Khi có khách, cuộc sống của bạn xoay quanh khách.
Một chị làm nghề truyền thông kể, chị mở farmstay ngay năm đầu. Mùa cao điểm, chị không còn thời gian làm vườn, không còn ngồi ngắm hồ, thứ mà chị đã lên đây để làm. Chị nói có lúc thấy mình như quản lý một khách sạn nhỏ ở nơi đẹp, chứ không phải đang sống ở đó.
Không phải để làm bạn nản. Nhiều người yêu nghề đón khách, và họ làm rất tốt. Chỉ là bạn cần biết mình đang chọn gì.
Vì sao nên sống trước ít nhất một vòng năm?
Lý do đầu tiên là bạn cần biết vùng đất trước khi giới thiệu nó cho người khác. Mùa nào đẹp, mùa nào mưa dầm, đường nào đi được, món gì ngon, chỗ nào nên dẫn khách đi, chỗ nào không nên. Khách đến đây để trải nghiệm vùng đất qua bạn.
Lý do thứ hai là hạ tầng. Nước có đủ cho cả khách không vào mùa khô. Điện có ổn không. Đường có đi được mùa mưa không. Nếu năm đầu bạn còn đang chật vật với những thứ này cho chính gia đình, đón thêm khách là đặt thêm áp lực.
Lý do thứ ba là hàng xóm. Farmstay mang thêm người lạ, xe cộ, tiếng ồn vào một cộng đồng yên bình. Nếu bạn đã quen biết, đã được tin tưởng, người ta sẽ cảm thông hơn. Nếu bạn vừa đến đã đón khách ầm ĩ, rất dễ mất lòng.
Và lý do cuối là chính bạn. Bạn cần biết mình có thích sống ở đây không, trước khi gắn mình vào một mô hình kinh doanh cần nhiều năm mới ổn định.
Những điều cần có trước khi đón vị khách đầu tiên
Giờ mình nói về điều kiện. Trước hết là chỗ ở ổn cho chính gia đình bạn, tách biệt với khu đón khách. Không có không gian riêng, bạn sẽ kiệt sức rất nhanh vì lúc nào cũng phải phục vụ.
Tiếp theo là nước, điện, vệ sinh đủ cho cả khách. Khách quen tiện nghi ở phố sẽ không dễ thông cảm khi nước yếu hay mất điện. Hệ thống xử lý nước thải phải đủ cho số người tăng lên, không làm ô nhiễm đất và nguồn nước của hàng xóm.
Thứ ba là hiểu rõ thủ tục. Đón khách lưu trú có những quy định về khai báo lưu trú, an toàn phòng cháy, đăng ký kinh doanh. Mình sẽ nói kỹ hơn ở một tập riêng, nhưng nguyên tắc là hỏi chính quyền xã trước khi đón khách.
Cuối cùng là một câu chuyện. Khách chọn farmstay của bạn vì điều gì. Không phải vì cảnh đẹp, vì cả vùng đều đẹp. Mà vì bạn, cách bạn sống, khu vườn của bạn, những thứ bạn biết về vùng đất. Câu chuyện đó cần thời gian để có.
Khi nào đón khách thành gánh nặng?
Có vài dấu hiệu cho thấy farmstay đang đi sai hướng. Khi bạn không còn thời gian cho những việc đã khiến bạn lên đây. Khi bạn bắt đầu thấy khách là người làm phiền. Khi người trong nhà cãi nhau vì áp lực phục vụ.
Một gánh nặng khác là tài chính. Nhiều người vay tiền để xây nhiều phòng, làm hồ bơi, mua đồ đạc, với kỳ vọng khách sẽ đến đều. Nhưng khách du lịch theo mùa, theo lễ, theo thời tiết. Có những tháng vắng tanh, trong khi khoản vay vẫn phải trả.
Mình không phán chuyện lời lỗ, vì mỗi nơi mỗi khác. Chỉ nhắc rằng làm farmstay là kinh doanh, có rủi ro như mọi kinh doanh, và không nên đặt cả cuộc sống ở vùng mới lên nó.
Nếu bạn cần thu nhập, hãy có nguồn thu khác ổn định trước, để farmstay là phần thêm, không phải phần sống còn.
Bắt đầu nhỏ: một phòng, vài người bạn
Nếu vẫn muốn thử, mình gợi ý bắt đầu thật nhỏ. Một phòng khách, hoặc chính ngôi nhà nhỏ đầu tiên bạn dựng. Đón bạn bè, người quen trước. Họ sẽ góp ý thẳng thắn, và bạn biết mình có thích việc đón khách không.
Sau vài mùa đón bạn bè, bạn sẽ biết khách cần gì, mình làm được gì, không làm được gì. Có người phát hiện ra họ rất thích nấu ăn cho khách nhưng ghét dọn phòng. Có người thích dẫn khách đi dạo nhưng không chịu được tiếng ồn buổi tối.
Từ đó, bạn thiết kế một mô hình hợp với mình. Có thể là chỉ đón khách vào cuối tuần. Có thể là chỉ đón nhóm nhỏ. Có thể là chỉ làm bữa ăn, không cho ở lại.
Farmstay đẹp nhất mình từng biết không phải là nơi có nhiều phòng nhất, mà là nơi chủ nhà vẫn sống vui với vùng đất của mình, và khách cảm nhận được niềm vui đó. Hãy giữ cho mình quyền được vui như vậy.
Câu hỏi thường gặp
Làm farmstay cần những giấy tờ gì?
Thường cần tìm hiểu về đăng ký kinh doanh, khai báo lưu trú cho khách, an toàn phòng cháy và vệ sinh. Quy định có thể thay đổi, nên hãy hỏi chính quyền xã và cơ quan chức năng của tỉnh trước khi đón khách.
Không có kinh nghiệm du lịch có làm farmstay được không?
Được, nhiều người bắt đầu từ con số không. Nên bắt đầu nhỏ, đón bạn bè trước để học, và có thể đi làm hoặc ở thử tại vài farmstay khác để hiểu công việc.
Farmstay có làm phiền hàng xóm không?
Có thể, nếu khách gây ồn, xe cộ ra vào nhiều hay rác thải không được xử lý. Nên nói chuyện với hàng xóm trước, đặt quy định giờ giấc cho khách và giữ vệ sinh chung.
Nên đón khách vào mùa nào?
Tuỳ vùng, nhưng nên bắt đầu vào mùa thời tiết thuận lợi để khách có trải nghiệm tốt. Mùa mưa có thể dành cho những khách thích sự yên tĩnh và hiểu trước điều kiện.
Farmstay có phải là cách kiếm sống chính ở vùng cao?
Với một số người thì có, nhưng thu nhập thường theo mùa và không ổn định trong những năm đầu. Nên có nguồn thu khác trước để farmstay không thành áp lực sống còn.
