Trước khi dựng nhà trên đất đồi, bạn nên tìm chỗ thoải nhất có nền đất chắc, xem nước mưa chảy theo đường nào, và tự đi lại trên đó với một món đồ nặng trên tay. Dốc vừa thì sống dễ, còn dốc gắt thì từ việc đổ nền tới việc mang bao gạo vào nhà đều tốn gấp mấy lần công sức.
Xin chào, Nhà Khai Phá đây. Đất đồi có một sức hút rất lạ, đứng càng cao nhìn càng xa, lòng càng muốn đặt nhà ở đó. Tập này mình kể về cách đọc cái dốc bằng mắt, bằng chân và bằng vài dụng cụ đơn giản, để bạn chọn được chỗ đặt nhà mà mười năm sau vẫn thấy đúng.
Vì sao cái dốc đẹp trong ảnh lại khó sống ngoài đời?
Trong ảnh, một ngôi nhà nhỏ trên sườn đồi dốc nhìn rất thơ. Ngoài đời, cái dốc đó là mỗi ngày bạn leo lên leo xuống. Là mỗi lần mua bình ga, bao phân, thùng nước uống, bạn phải khiêng qua con dốc. Là mỗi mùa mưa, nước từ trên đổ xuống qua chính nền nhà bạn.
Làm nhà trên đất dốc cũng tốn hơn hẳn. Phải đào đắp, làm tường chắn, móng phải sâu và chắc hơn, vật liệu chở lên cũng tốn công hơn. Có những khoản tốn mà người làm lần đầu không lường trước.
Không phải là không nên làm nhà trên dốc. Rất nhiều ngôi nhà đẹp và bền được dựng trên sườn đồi. Chỉ là bạn cần biết cái dốc đó sẽ đòi hỏi gì ở mình, trước khi quyết.
Nên thay vì hỏi chỗ nào đẹp nhất, hãy hỏi chỗ nào thoải nhất mà vẫn nhìn được cảnh. Thường thì có một chỗ như vậy, chỉ cần chịu khó đi tìm.
Tự đo độ dốc bằng dây, cọc và một chai nước
Bạn không cần máy móc gì phức tạp để có cảm giác về độ dốc. Cách đơn giản nhất là cắm hai cọc cách nhau vài mét theo hướng dốc, căng một sợi dây từ chân cọc trên sang cọc dưới, dùng một ống thước nước hoặc một chai nước trong để kéo dây cho thật ngang.
Khi dây đã ngang, bạn đo từ dây xuống mặt đất ở cọc dưới. Lấy khoảng cao đó so với khoảng cách giữa hai cọc là biết đất dốc nhiều hay ít. Chênh lệch càng lớn so với khoảng cách thì đất càng dốc.
Đo ở nhiều chỗ khác nhau trên khu đất, bạn sẽ thấy đất không dốc đều. Thường có những bậc thoải tự nhiên, những chỗ gãy dốc. Đánh dấu những chỗ thoải, đó là ứng viên cho nền nhà, sân phơi hay vườn rau.
Kết quả tự đo chỉ để bạn hiểu đất, không thay cho khảo sát của người làm kỹ thuật khi thiết kế thật. Nhưng hiểu trước thì khi nói chuyện với thợ, bạn biết mình đang hỏi gì.
Nhìn đường nước mưa trên sườn đồi
Giờ mình nói sang chuyện nước, thứ gắn chặt với dốc. Trên đất đồi, nước mưa luôn tìm đường ngắn nhất để xuống thấp. Nếu bạn đặt nhà ngay trên đường đó, mỗi cơn mưa lớn là một lần nước chảy qua sân, qua nền, có khi qua cả trong nhà.
Cách nhìn đường nước là tìm những rãnh nhỏ trên mặt đất, những vệt đất trơ không có cỏ, những chỗ sỏi đá bị rửa trôi lộ ra. Đó là nơi nước đã chảy mạnh. Những khe lõm giữa hai sườn là chỗ nước từ cả khu đổ về.
Đẹp nhất là đi xem ngay trong hoặc sau một cơn mưa lớn. Bạn sẽ thấy nước đi đâu, tụ ở đâu, chỗ nào đất bị cuốn. Không mưa thì hỏi hàng xóm, họ biết con khe nào mưa là thành suối.
Nguyên tắc chung là tránh đặt nhà trong khe lõm, tránh đặt ngay chân một sườn dốc dài, và chừa đường cho nước đi vòng quanh nhà chứ không đi xuyên qua.
Nền đất chắc hay yếu, xem thế nào?
Cùng một độ dốc, có nơi đứng rất chắc, có nơi lại dễ sạt. Điều này phụ thuộc vào loại đất và lớp đá bên dưới. Bạn có thể quan sát những vách đất cắt ở ven đường gần đó để thấy các lớp đất: lớp mặt dày hay mỏng, bên dưới là đất sét, sỏi hay đá.
Những chỗ có cây to mọc lâu năm thường ổn định hơn, vì rễ cây giữ đất. Những chỗ đất vừa được san ủi, đất đổ thêm vào, thì chưa ổn định, cần thời gian và cần được gia cố nếu làm nhà.
Dấu hiệu đáng lo là những vết nứt dài trên mặt đất, cây nghiêng lệch bất thường về một phía, hoặc những bậc đất bị tụt xuống. Mình sẽ nói kỹ về dấu hiệu sạt lở ở một tập khác, nhưng nếu thấy những điều này ở chỗ định làm nhà, hãy dừng lại.
Với nền nhà, đặc biệt là nhà có tầng hay có tường chắn, nên có người làm kỹ thuật xem xét trước khi thi công. Tiết kiệm ở bước này là tiết kiệm sai chỗ.
Đi lại bằng chân: bài kiểm tra ai cũng làm được
Bài kiểm tra cuối cùng và cũng đơn giản nhất: đi. Từ chỗ đậu xe tới chỗ định làm nhà, từ nhà ra vườn, từ nhà xuống suối nếu có. Đi với một túi nặng trên tay, đi lúc trời mưa, đi lúc trời tối với đèn pin.
Bạn tưởng tượng mình ở tuổi sáu mươi, bảy mươi đi trên lối này. Hoặc tưởng tượng bố mẹ lên thăm, hay một đứa trẻ con chạy nhảy. Nếu có đoạn nào bạn thấy chùn chân, đoạn đó sẽ cần được làm bậc, làm tay vịn, hoặc bạn nên chọn chỗ khác.
Một chị làm nghề thiết kế kể, chị chọn đặt nhà ở một bậc thoải thấp hơn đỉnh đồi. Chị mất đi một chút tầm nhìn, nhưng được một khoảng sân bằng, xe chạy vào tận cửa, bố mẹ lên thăm đi lại dễ dàng. Còn đỉnh đồi, chị làm một cái chòi nhỏ để lên ngắm cảnh.
Đó là một cách nghĩ hay: nơi để sống và nơi để ngắm không nhất thiết phải là một.
Câu hỏi thường gặp
Đất dốc bao nhiêu thì không nên làm nhà?
Không có con số chung cho mọi nơi, vì còn phụ thuộc loại đất, lớp đá bên dưới và cách thiết kế. Đất càng dốc thì chi phí móng, tường chắn và rủi ro càng lớn, nên cần người làm kỹ thuật khảo sát trước khi quyết.
Có nên san phẳng cả khu đất đồi để làm nhà?
Thường không nên san quá nhiều, vì đất đắp mới dễ lún và dễ bị nước cuốn. Cách bền hơn là tận dụng những bậc thoải tự nhiên và chỉ đào đắp ở phạm vi nền nhà.
Nhà trên đỉnh đồi có bị gió mạnh không?
Đỉnh đồi thường đón gió mạnh nhất, nhất là vào mùa gió. Nhiều người chọn đặt nhà hơi thấp hơn đỉnh một chút, ở phía khuất gió, để vừa có tầm nhìn vừa đỡ gió lùa.
Làm đường lên nhà trên đất dốc cần chú ý gì?
Đường nên đi chéo theo sườn đồi thay vì đi thẳng lên dốc, và cần có rãnh thoát nước dọc hai bên. Đường đi thẳng lên dốc rất dễ biến thành suối khi trời mưa lớn.
Tự đo độ dốc có chính xác không?
Cách tự đo bằng dây và cọc đủ để bạn hiểu đất dốc nhiều hay ít và so sánh các chỗ với nhau. Khi thiết kế và thi công, vẫn cần số liệu khảo sát của người làm kỹ thuật.
