Ở nơi chưa có hệ thống thoát nước chung, nhà vệ sinh cần một bể tự hoại kín, làm đúng kỹ thuật, đặt xa giếng, xa suối và ở vị trí thấp hơn nguồn nước. Nước từ bếp và nhà tắm nên đi qua bể lắng và một bãi lọc trồng cây trước khi ngấm vào đất. Làm đúng ngay từ đầu thì cả chục năm sau vẫn sạch.
Chào bạn, đây là Nhà Khai Phá. Đây là chủ đề ít ai muốn nói, nhưng lại là thứ quyết định nước giếng nhà bạn và nhà hàng xóm có sạch hay không. Tập này mình nói thẳng, đơn giản, để bạn biết những nguyên tắc cần nắm trước khi đào hố đầu tiên.
Vì sao chuyện nhà vệ sinh lại liên quan đến nước uống?
Ở vùng xa, giếng nước, suối và nhà vệ sinh của bạn cùng nằm trên một khu đất. Nếu nước thải từ nhà vệ sinh ngấm vào đất mà không được xử lý, nó có thể theo mạch nước ngầm chảy tới giếng, xuống suối, mang theo vi khuẩn gây bệnh.
Trên đất dốc, nước ngầm thường chảy theo chiều dốc. Nhà vệ sinh đặt phía trên giếng là đặt nguồn ô nhiễm phía trên nguồn nước. Người mới lên thường không nghĩ tới điều này, chỉ chọn chỗ tiện nhất.
Nước thải của bạn còn ảnh hưởng tới hàng xóm hạ nguồn, như mình đã nói ở tập về nguồn nước chung. Một nhà làm sai có thể làm ô nhiễm giếng của nhiều nhà khác.
Vì vậy, nhà vệ sinh không phải là chuyện riêng. Nó là một phần của việc giữ nước sạch cho cả xóm.
Vị trí: xa giếng, xa suối, thấp hơn nguồn nước
Nguyên tắc vị trí rất đơn giản: đặt bể tự hoại và nơi xử lý nước thải xa giếng, xa suối, xa hồ, và ở phía thấp hơn nguồn nước theo chiều dốc. Khoảng cách cụ thể tuỳ loại đất và quy định, hãy hỏi người làm kỹ thuật và cơ quan y tế, môi trường ở địa phương.
Đất cát, đất sỏi thoát nước nhanh, nước thải ngấm đi xa hơn, cần khoảng cách lớn hơn. Đất sét thoát nước chậm, nhưng nước thải dễ đọng lại, tràn lên mặt.
Đừng đặt bể tự hoại ở chỗ trũng hay đọng nước mùa mưa. Nước mưa ngập vào làm bể tràn, nước thải chưa xử lý trào ra mặt đất.
Nhớ tính cả giếng và hệ thống của hàng xóm. Hỏi họ giếng ở đâu, nhà vệ sinh ở đâu, để không đặt nhà vệ sinh của mình phía trên giếng của họ.
Bể tự hoại: làm đúng một lần
Giờ mình nói về bể tự hoại, cách xử lý phổ biến nhất cho nhà vệ sinh ở vùng chưa có hệ thống chung. Bể tự hoại cần được xây kín, đủ dung tích cho số người dùng, có các ngăn để chất thải lắng và phân huỷ, và có ống thông hơi.
Bể xây không kín, hay chỉ là một cái hố đào sâu đổ thẳng xuống đất, là cách làm tiện nhưng rất dễ gây ô nhiễm nước ngầm. Hãy nhờ thợ có kinh nghiệm làm đúng kỹ thuật, hoặc dùng bể đúc sẵn có chất lượng.
Nếu định đón khách, tính bể cho số người đông nhất, như mình đã nói ở tập về rác và nước thải khi đón khách.
Làm bể tự hoại ở chỗ xe hút bể phốt có thể tới được nếu sau này cần, hoặc hỏi xem vùng mình xử lý bùn bể thế nào. Ở vùng xa, xe hút có khi không vào tới, cần tính trước.
Nước từ bếp và nhà tắm: đừng đổ thẳng ra đất
Nhiều nhà làm bể tự hoại tốt cho nhà vệ sinh, nhưng nước từ bếp, từ nhà tắm, máy giặt thì cho chảy thẳng ra vườn, ra rãnh. Nước này chứa dầu mỡ, xà phòng, thức ăn thừa, và khi đọng lại sẽ bốc mùi, sinh muỗi, làm ô nhiễm đất.
Một cách xử lý đơn giản là cho nước đi qua bể lắng mỡ, rồi dẫn vào một bãi lọc trồng cây. Bãi lọc là một khu đất nhỏ được làm lớp sỏi, cát, trồng những loại cây ưa nước. Rễ cây và vi sinh trong đất giúp làm sạch nước trước khi ngấm đi.
Bãi lọc trồng cây còn tạo ra một góc xanh đẹp quanh nhà. Hỏi người làm kỹ thuật môi trường hay những nhà đã làm để biết cách làm phù hợp với đất của bạn.
Dùng xà phòng, nước rửa chén dễ phân huỷ. Không đổ dầu mỡ thừa xuống cống, gom lại xử lý riêng. Những thói quen nhỏ này giúp hệ thống bền hơn nhiều.
Bảo dưỡng và những lựa chọn khác
Bể tự hoại cần được kiểm tra định kỳ và hút bùn khi đầy. Dấu hiệu cần chú ý là bồn cầu thoát chậm, có mùi hôi quanh bể, có nước rỉ ra mặt đất gần bể.
Không xả vào bồn cầu những thứ không phân huỷ: khăn giấy ướt, băng vệ sinh, tã giấy, túi ni lông. Không đổ hoá chất tẩy rửa mạnh với lượng lớn, vì chúng giết vi sinh có ích trong bể.
Có những lựa chọn khác như nhà vệ sinh khô, không dùng nước, ủ phân. Chúng hợp với những nơi rất thiếu nước, nhưng cần làm đúng cách và chăm kỹ. Nếu quan tâm, hãy tìm hiểu từ những người đã dùng thật lâu năm.
Một chị làm nghề kỹ sư môi trường kể, chị đã thấy nhiều nhà đẹp ở vùng cao mà giếng nhiễm bẩn vì nhà vệ sinh làm ẩu. Chị bảo, người ta bỏ nhiều tiền cho cái view, mà quên rằng nước sạch mới là thứ quý nhất.
Câu hỏi thường gặp
Bể tự hoại cách giếng bao xa là an toàn?
Tuỳ loại đất, độ dốc và quy định của địa phương. Nguyên tắc là càng xa càng tốt và đặt thấp hơn giếng theo chiều dốc. Hãy hỏi người làm kỹ thuật và cơ quan y tế ở địa phương.
Nước tắm, nước rửa chén có đổ thẳng ra vườn được không?
Không nên đổ thẳng, vì dễ đọng, bốc mùi và sinh muỗi. Nên cho qua bể lắng mỡ rồi dẫn vào bãi lọc trồng cây trước khi ngấm vào đất.
Bao lâu phải hút bể tự hoại một lần?
Tuỳ dung tích bể và số người dùng. Hãy kiểm tra định kỳ và hút khi thấy bồn cầu thoát chậm, có mùi hoặc nước rỉ ra quanh bể.
Bãi lọc trồng cây là gì?
Đó là một khu đất nhỏ được làm lớp sỏi, cát và trồng cây ưa nước. Nước thải từ bếp, nhà tắm đi qua đó được rễ cây và vi sinh làm sạch bớt trước khi ngấm đi.
Nhà vệ sinh khô có hợp với vùng cao không?
Có thể hợp ở nơi rất thiếu nước, nhưng cần làm đúng cách và chăm kỹ. Nên tìm hiểu từ người đã dùng lâu năm trước khi quyết định.
