Khi sống xa bệnh viện, bạn cần biết trước trạm y tế xã và bệnh viện gần nhất, thời gian đi tới đó trong mùa mưa, có một tủ thuốc sơ cứu, học sơ cứu cơ bản, và có kế hoạch riêng cho người có bệnh nền. Những điều này chuẩn bị lúc khoẻ thì nhẹ nhàng, còn đợi lúc ốm mới lo thì thường đã muộn.
Xin chào, Nhà Khai Phá đây. Tập này mình nói trước: mình không phải bác sĩ, và mọi điều về bệnh, thuốc, liều dùng đều phải hỏi nhân viên y tế. Mình chỉ chia sẻ cách tổ chức cuộc sống ở vùng xa để khi có chuyện, bạn không bị bất ngờ.
Biết đường tới trạm y tế trước khi cần
Việc đầu tiên khi chuyển lên vùng mới là tìm hiểu hệ thống y tế quanh mình. Trạm y tế xã ở đâu, giờ làm việc thế nào, có những dịch vụ gì. Bệnh viện gần nhất ở đâu, bệnh viện lớn hơn ở đâu.
Hãy đi thử con đường tới đó, bấm giờ, cả vào mùa khô lẫn mùa mưa. Biết đường tắt, biết chỗ nào hay tắc, chỗ nào hay ngập. Khi có người ốm nặng lúc nửa đêm, bạn không có thời gian tìm đường.
Ghé trạm y tế xã một lần khi còn khoẻ. Chào hỏi, cho họ biết gia đình mình mới đến, có ai có bệnh nền không. Nhân viên y tế ở xã thường biết rõ những khó khăn của vùng và có thể cho bạn lời khuyên hữu ích.
Lưu sẵn số điện thoại của trạm y tế, bệnh viện, số cấp cứu, của vài người hàng xóm có xe. Dán ở chỗ cả nhà thấy, kể cả người giúp việc hay khách.
Tủ thuốc và học sơ cứu
Mỗi gia đình ở vùng xa nên có một tủ thuốc sơ cứu: băng gạc, băng dính, dung dịch sát khuẩn, kéo, nhíp, nhiệt kế, găng tay, túi chườm. Hỏi dược sĩ nên có những thuốc thông thường nào cho gia đình bạn, và dùng thế nào. Kiểm tra hạn dùng định kỳ.
Học sơ cứu cơ bản là điều rất nên làm. Biết cách cầm máu, xử lý vết thương, bỏng, gãy xương, người ngất, người bị hóc, và hô hấp nhân tạo. Những khoá học sơ cứu ngắn có thể được tổ chức bởi các tổ chức y tế, chữ thập đỏ, hỏi trạm y tế nơi học.
Ở vùng xa, những phút đầu tiên trước khi đến được cơ sở y tế có ý nghĩa rất lớn. Người biết sơ cứu có thể giữ cho tình trạng không xấu đi trong lúc chờ đưa đi.
Nhưng sơ cứu không thay thế được điều trị. Sau khi sơ cứu, vẫn cần đưa người bệnh đến cơ sở y tế.
Người có bệnh nền, người lớn tuổi và trẻ nhỏ
Giờ mình nói về những người cần chú ý đặc biệt. Nếu trong nhà có người mắc bệnh nền như tim mạch, tiểu đường, hen suyễn, hãy bàn với bác sĩ đang điều trị trước khi chuyển lên vùng xa. Hỏi xem cần chuẩn bị gì, dự trữ thuốc thế nào, dấu hiệu nào cần đi viện ngay.
Dự trữ thuốc điều trị đủ dùng lâu hơn bình thường, nhất là trước mùa mưa khi đường có thể bị cắt. Giữ hồ sơ bệnh án, đơn thuốc ở chỗ dễ lấy.
Với trẻ nhỏ, hãy hỏi bác sĩ nhi về những dấu hiệu cần đưa trẻ đi khám ngay, như sốt cao, co giật, khó thở, li bì. Ở vùng xa, không nên chờ xem sao với những dấu hiệu này.
Với người lớn tuổi hay bố mẹ lên thăm, cân nhắc khả năng đi lại, leo dốc, và sự gần gũi với bệnh viện. Như mình đã nói ở những tập trước, nhu cầu về khoảng cách thay đổi theo từng giai đoạn gia đình.
Kế hoạch khẩn cấp: ai làm gì, đi bằng gì
Hãy có một kế hoạch khẩn cấp đơn giản cho gia đình. Khi có người ốm nặng, ai sẽ gọi điện, ai sẽ lái xe, đi xe gì, đi đường nào. Nếu xe hỏng hay đường bị cắt thì nhờ ai.
Xe luôn có đủ nhiên liệu. Điện thoại luôn được sạc. Có một túi đồ khẩn cấp gồm giấy tờ tuỳ thân, thẻ bảo hiểm y tế, tiền mặt, đèn pin, áo mưa, sẵn sàng mang đi.
Quen biết hàng xóm có xe, có kinh nghiệm. Ở vùng xa, hàng xóm thường là người giúp bạn đưa người đi viện nhanh nhất. Và bạn cũng sẵn lòng giúp họ khi họ cần.
Một anh làm nghề kiến trúc kể, đêm con anh sốt cao co giật, đường mưa lầy, xe anh không lên nổi dốc. Người hàng xóm lái xe gầm cao đưa hai bố con đi trạm y tế. Anh bảo từ đêm đó anh hiểu, ở vùng xa, kế hoạch khẩn cấp tốt nhất là những người hàng xóm tốt.
Sức khoẻ tinh thần cũng cần được chăm
Sống ở vùng xa, xa bạn bè, xa gia đình, những mùa mưa dài, những khó khăn khi khai phá, đôi khi làm người ta mệt mỏi, buồn bã, lo âu kéo dài. Đây cũng là chuyện sức khoẻ, và cần được quan tâm như sức khoẻ thể chất.
Để ý những dấu hiệu ở chính mình và người thân: mất ngủ kéo dài, không còn hứng thú với những điều từng thích, thu mình, cáu gắt nhiều. Nói chuyện với nhau, với bạn bè, và tìm đến chuyên gia sức khoẻ tinh thần nếu cần, kể cả qua tư vấn từ xa.
Mình sẽ nói kỹ hơn về chuyện cô đơn ở vùng mới trong một tập riêng. Ở đây chỉ nhắc: chăm sóc tinh thần cũng là một phần của việc chuẩn bị sống ở nơi xa.
Sống xa bệnh viện không có nghĩa là sống trong lo sợ. Nó chỉ có nghĩa là bạn cần tự chuẩn bị nhiều hơn một chút, và biết dựa vào cộng đồng quanh mình.
Câu hỏi thường gặp
Tủ thuốc gia đình ở vùng xa nên có gì?
Dụng cụ sơ cứu như băng gạc, sát khuẩn, kéo, nhíp, nhiệt kế, găng tay. Về thuốc, hãy hỏi dược sĩ hoặc bác sĩ những loại phù hợp với gia đình bạn và cách dùng.
Học sơ cứu ở đâu?
Hỏi trạm y tế xã, bệnh viện hoặc các tổ chức như chữ thập đỏ về các khoá sơ cứu cơ bản. Những khoá ngắn này rất hữu ích cho người sống ở vùng xa.
Người có bệnh nền có nên sống ở vùng xa không?
Cần bàn kỹ với bác sĩ đang điều trị trước khi quyết định. Nếu chuyển lên, cần dự trữ thuốc, biết dấu hiệu nguy hiểm và có kế hoạch đưa đi viện nhanh.
Trẻ sốt cao ở vùng xa nên làm gì?
Hãy hỏi trước bác sĩ nhi về những dấu hiệu cần đi khám ngay. Khi trẻ sốt cao kèm co giật, khó thở hay li bì, cần đưa đến cơ sở y tế ngay.
Có nên mua bảo hiểm y tế khi sống ở vùng xa?
Nên. Bảo hiểm y tế giúp giảm chi phí khi phải khám chữa bệnh. Hỏi chính quyền xã hoặc cơ quan bảo hiểm xã hội về cách tham gia.
