Trước khi chuyển cả nhà lên vùng cao, bạn nên đến tận trường gần nhất, hỏi thủ tục chuyển trường, đi thử con đường tới trường trong mùa mưa, và nói chuyện thật lòng với con. Nếu được, hãy chuyển vào đầu năm học, cho con thời gian làm quen, và giữ một cách để con không bị hổng kiến thức khi trường mới có nhịp khác trường cũ.
Chào bạn, Nhà Khai Phá đây. Với nhiều gia đình, con cái là câu hỏi lớn nhất khi nghĩ đến chuyện rời phố. Con có học được không, có bạn không, có thiệt thòi không. Tập này mình không trả lời thay bạn, nhưng kể những gì các gia đình đi trước đã chuẩn bị.
Đến tận trường, đừng chỉ tìm trên mạng
Việc đầu tiên là đến tận trường. Trường mầm non, tiểu học, trung học gần nhất ở đâu, cách nhà bao xa. Gặp ban giám hiệu, hỏi về số học sinh mỗi lớp, giờ học, có bán trú không, có xe đưa đón không, có những hoạt động gì.
Trường ở vùng nông thôn, vùng cao khác trường ở phố về nhiều mặt. Có trường cơ sở vật chất khang trang, có trường còn thiếu thốn. Có lớp ghép, có lớp đông. Có những thầy cô rất tận tâm, gắn bó với vùng nhiều năm. Đừng đánh giá qua ảnh hay lời đồn, hãy tự đến nhìn.
Hỏi thủ tục chuyển trường: cần những giấy tờ gì, chuyển vào thời điểm nào thì thuận lợi, có yêu cầu gì về hộ khẩu, cư trú không. Quy định có thể thay đổi, hãy hỏi trực tiếp nhà trường và chính quyền xã.
Hỏi thêm các gia đình trong vùng về trường. Họ sẽ kể cho bạn những điều mà buổi gặp chính thức không nói.
Con đường tới trường mùa mưa
Như mình đã nói nhiều lần, ở vùng đồi, khoảng cách tính bằng thời gian mùa mưa. Con đường tới trường mùa khô đi mười lăm phút có thể thành nửa giờ, một giờ vào mùa mưa. Có hôm suối lên, đường trơn, không đi được.
Hãy đi thử con đường đó vào mùa mưa. Ai sẽ đưa đón con mỗi ngày, hai lần một ngày. Nếu bố mẹ bận hay đi vắng thì sao. Có hàng xóm nào cùng đưa con đi học để thay phiên không.
Với con lớn hơn tự đi học, hãy đi cùng con vài lần, chỉ những đoạn nguy hiểm, dạy con khi nào nên chờ không đi. Con đi xe đạp trên đường dốc trơn cần được dạy kỹ.
Nhiều gia đình ở xa trường chọn cho con học bán trú, hay thuê một chỗ ở gần trường cho những tuần mưa lớn. Mỗi gia đình một cách, quan trọng là đã tính trước.
Nói chuyện thật với con
Giờ mình nói về cảm xúc của con. Chuyển nhà là chuyện lớn với trẻ, nhất là trẻ đã đi học, đã có bạn thân. Con rời xa bạn bè, trường quen, thầy cô quen, để đến một nơi hoàn toàn mới.
Hãy nói chuyện với con sớm, thật lòng. Vì sao gia đình chuyển đi, ở đó sẽ thế nào, có gì vui, có gì khó. Để con hỏi, để con buồn nếu con buồn. Đừng hứa những điều không chắc chắn.
Nếu có thể, đưa con lên ở thử trước, như mình đã nói ở tập về ở thử. Cho con đi xem trường, gặp vài bạn cùng tuổi trong vùng. Con sẽ bớt sợ khi đã thấy tận mắt.
Giúp con giữ liên lạc với bạn cũ qua điện thoại, thư từ, và hẹn những lần gặp lại trong kỳ nghỉ. Con không cần phải cắt đứt với quá khứ để bắt đầu ở nơi mới.
Giúp con hoà nhập với bạn mới
Con từ phố về trường vùng cao có thể bị coi là khác. Cách ăn mặc, cách nói, đồ dùng, có khi khác các bạn. Trẻ con đôi khi trêu nhau vì những điều khác biệt đó. Và ngược lại, con cũng có thể có những định kiến về bạn mới.
Dạy con tôn trọng bạn bè, nhất là các bạn người dân tộc thiểu số, không chê cười cách nói, cách sống khác mình. Nhắc con rằng các bạn là người ở đây từ trước, con là người mới đến, và con có rất nhiều điều để học từ các bạn.
Mời bạn của con đến nhà chơi. Cho con tham gia những hoạt động của xóm, của bản. Trẻ con kết bạn nhanh hơn người lớn khi được chơi cùng nhau.
Một chị làm nghề kế toán kể, tháng đầu con chị về nhà khóc vì không ai chơi cùng. Chị mời mấy bạn cùng lớp đến nhà hái trái cây. Từ hôm đó, sân nhà chị thành chỗ tụ tập của cả nhóm.
Theo kịp bài vở mà không áp lực
Chương trình học ở các trường cơ bản theo khung chung, nhưng nhịp độ, cách dạy, những gì được nhấn mạnh có thể khác. Con có thể thấy có môn dễ hơn, có môn lạ hơn so với trường cũ.
Hãy liên lạc thường xuyên với giáo viên chủ nhiệm, hỏi xem con theo kịp không, cần hỗ trợ gì. Thầy cô ở vùng cao thường rất gần gũi với phụ huynh.
Nếu lo con bị hổng, có thể học thêm với gia đình, qua mạng nếu kết nối tốt, hay tìm người kèm trong vùng. Nhưng đừng biến việc học thành áp lực nặng nề. Con đang phải thích nghi với nhiều thứ cùng lúc.
Và hãy nhớ, con lớn lên ở vùng cao học được những điều không có trong sách: tên cây cỏ, cách trồng rau, tiếng nói của bạn bè dân tộc, cách sống cùng thiên nhiên. Những bài học đó cũng là giáo dục, và có khi theo con suốt đời.
Câu hỏi thường gặp
Chuyển trường cho con lên vùng cao cần giấy tờ gì?
Tuỳ cấp học và quy định hiện hành. Hãy hỏi trực tiếp trường cũ, trường mới và chính quyền xã để biết giấy tờ cần chuẩn bị và thời điểm chuyển thuận lợi.
Trường ở vùng cao có chất lượng không?
Rất khác nhau giữa các trường. Hãy đến tận nơi, gặp thầy cô, hỏi các gia đình trong vùng để có đánh giá thực tế thay vì dựa vào lời đồn.
Nên chuyển nhà vào thời điểm nào để con đi học thuận lợi?
Thường là đầu năm học hoặc đầu học kỳ, để con bắt đầu cùng các bạn và không bị đứt quãng giữa chừng.
Con không hoà nhập được với bạn mới thì làm sao?
Kiên nhẫn, lắng nghe con, trao đổi với giáo viên, mời bạn của con đến nhà chơi và cho con tham gia hoạt động của xóm. Phần lớn trẻ sẽ hoà nhập sau một thời gian.
Nhà xa trường, mùa mưa đưa đón con thế nào?
Tính trước với hàng xóm để thay phiên đưa đón, cân nhắc cho con học bán trú hoặc có chỗ ở gần trường những tuần mưa lớn.
