Trẻ nhỏ ở vùng đất mới được chơi tự do hơn hẳn ở phố, nhưng cần vài ranh giới thật rõ: nước là vùng cấm nếu không có người lớn, có một khu chơi được rào và dọn sạch, dạy con nhận biết những thứ không được chạm, và người lớn luôn biết con đang ở đâu. Tự do có khung thì trẻ lớn khoẻ, còn cha mẹ yên lòng.
Chào bạn, đây là Nhà Khai Phá. Rất nhiều cha mẹ lên vùng cao vì muốn con được lớn lên giữa thiên nhiên, chân đất, tay lấm, mắt nhìn xa. Đó là món quà quý. Tập này mình nói về cách trao món quà đó mà không phải đánh đổi bằng những nỗi lo không cần thiết.
Tự do là món quà, nhưng cần có khung
Ở phố, trẻ con thường chơi trong nhà, trong khu vui chơi có người trông, trên sân chung cư. Lên vùng cao, trước mắt con là cả một khu đồi, một khu vườn, một con suối. Trẻ háo hức, cha mẹ cũng háo hức, và đôi khi quên rằng thiên nhiên có những nguy hiểm riêng.
Nguy hiểm ở vùng cao khác ở phố. Không phải xe cộ đông, mà là nước, dốc, rắn rết, cây có gai, dụng cụ làm vườn, máy móc, lửa. Trẻ từ phố lên chưa có kinh nghiệm với những thứ đó.
Giải pháp không phải là giữ con trong nhà, mà là tạo khung: những vùng con được chơi tự do, những vùng chỉ đi cùng người lớn, và những vùng cấm hẳn. Khung rõ ràng giúp con tự do trong đó.
Khung này nới dần theo tuổi và theo sự hiểu biết của con. Đứa trẻ ba tuổi và đứa trẻ mười tuổi cần những khung rất khác.
Nước: vùng cấm không có ngoại lệ
Điều quan trọng nhất, mình nhắc lại từ tập về an toàn ở hồ: nước là mối nguy lớn nhất với trẻ nhỏ ở vùng quê. Ao, hồ, suối, bể nước, thậm chí xô nước, chum vại đều có thể nguy hiểm với trẻ nhỏ.
Rào quanh ao, hồ trong khu đất nhà mình. Đậy kín bể nước, giếng, chum vại. Không để xô nước đầy ở chỗ trẻ chơi. Những việc này đơn giản nhưng cứu được mạng sống.
Dạy con quy tắc rõ ràng: không bao giờ đến gần nước khi không có người lớn. Nhắc lại thường xuyên. Với trẻ lớn hơn, cho học bơi và học an toàn dưới nước, nhưng vẫn giữ quy tắc có người lớn.
Khi trẻ chơi gần nước, người lớn trông phải tập trung hoàn toàn, không làm việc khác, không nhìn điện thoại. Đuối nước ở trẻ xảy ra nhanh và im lặng.
Một khu chơi an toàn quanh nhà
Giờ mình nói về khu chơi. Hãy dành một khu gần nhà, trong tầm mắt từ bếp hay từ chỗ làm việc, làm khu chơi cho trẻ. Rào lại nếu con còn nhỏ. Phát cỏ thấp, dọn đá sắc, gạch vỡ, cây có gai.
Trong khu chơi, có những thứ để trẻ khám phá: một đống cát, một góc đất để đào, vài khúc gỗ để leo, một cây để trèo thấp. Trẻ không cần đồ chơi đắt tiền. Thiên nhiên là đồ chơi tốt nhất.
Cất dụng cụ làm vườn, máy móc, hoá chất, phân bón ở nơi trẻ không với tới, có khoá. Liềm, dao, cuốc, máy cắt cỏ gây nhiều tai nạn cho trẻ ở nông thôn.
Một anh làm nghề giáo viên kể, anh làm cho con một góc đất riêng để đào xới, trồng cây tuỳ thích. Con anh dành hàng giờ ở đó. Anh bảo đó là cách tốt nhất để con không đi lung tung vào những chỗ nguy hiểm.
Dạy con nhận biết những thứ không được chạm
Trẻ ở vùng cao cần học những kiến thức mà trẻ ở phố không cần. Dạy con nhận biết những cây có gai, cây có nhựa gây ngứa hay độc mà trong vùng có. Hỏi người địa phương những cây nào cần tránh.
Dạy con không ăn bất cứ quả, hạt, nấm dại nào khi chưa hỏi người lớn. Nhiều loại trông ngon mắt nhưng có độc.
Dạy con khi thấy rắn thì đứng yên, lùi từ từ, gọi người lớn, không cố bắt. Không thò tay vào hốc đá, bụi rậm. Không động vào tổ ong. Như mình đã nói ở tập về rắn, ong và côn trùng.
Dạy con những gì cần làm khi bị thương, khi lạc, khi thấy ai đó gặp nạn. Trẻ biết gọi người lớn đúng lúc là trẻ an toàn hơn.
Luôn biết con ở đâu, và để con lớn dần
Ở vùng rộng, trẻ dễ đi xa hơn cha mẹ nghĩ. Hãy có quy ước rõ ràng: con được đi tới đâu, phải báo trước khi đi đâu, về nhà lúc nào. Với trẻ nhỏ, người lớn luôn phải nhìn thấy con.
Một cái còi nhỏ đeo cổ là dụng cụ đơn giản mà hữu ích. Trẻ lạc có thể thổi còi để người lớn tìm, vì tiếng còi đi xa hơn tiếng kêu.
Khi con lớn hơn, hiểu biết hơn, hãy nới dần ranh giới. Cho con đi xa hơn một chút, tự làm nhiều việc hơn. Trẻ lớn lên ở vùng cao thường tự lập, tháo vát và tự tin hơn, chính vì được giao trách nhiệm dần dần.
Có người nói, món quà lớn nhất của tuổi thơ ở vùng cao không phải là cảnh đẹp, mà là cảm giác được tin tưởng để khám phá thế giới. Và cha mẹ trao được món quà đó khi đã dựng xong những hàng rào cần thiết.
Câu hỏi thường gặp
Trẻ nhỏ sống ở vùng cao cần chú ý an toàn gì nhất?
Nước là nguy hiểm lớn nhất. Rào ao hồ, đậy kín bể nước và dạy con không bao giờ đến gần nước khi không có người lớn. Tiếp theo là dụng cụ làm vườn, rắn rết và cây độc.
Có nên cho trẻ học bơi sớm khi sống gần hồ?
Nên, vì biết bơi giúp trẻ an toàn hơn. Nhưng biết bơi không thay thế được việc có người lớn trông và mặc áo phao khi ở gần nước.
Làm sao dạy trẻ nhận biết cây độc?
Hỏi người địa phương những loài cây cần tránh trong vùng, chỉ tận mặt cho con, và dạy quy tắc không ăn bất cứ quả, hạt, nấm dại nào khi chưa hỏi người lớn.
Trẻ ở vùng cao có thiếu chỗ chơi không?
Thường ngược lại, trẻ có nhiều chỗ chơi hơn. Một khu chơi an toàn gần nhà với cát, đất, gỗ, cây thấp để trèo là đủ cho trẻ khám phá hàng giờ.
Khi nào có thể cho trẻ tự đi chơi xa nhà?
Tuỳ tuổi và sự hiểu biết của trẻ. Hãy nới ranh giới dần dần, có quy ước báo trước khi đi, về nhà đúng giờ, và luôn biết trẻ đang ở đâu.
