Ngôi nhà đầu tiên trên đất mới nên nhỏ vừa đủ để cả nhà ngủ ngon, nấu ăn, tắm rửa và cất đồ khô ráo, thường chỉ một hai phòng. Hãy sống trong nó ít nhất một vòng năm rồi mới xây nhà chính, vì mảnh đất sẽ dạy bạn những điều mà bản vẽ đẹp nhất cũng không biết.
Chào bạn, đây là Nhà Khai Phá. Hầu như ai lên đất mới cũng đã có sẵn một ngôi nhà mơ ước trong đầu, có khi cả trong máy tính. Tập này mình không bảo bạn bỏ giấc mơ đó, chỉ rủ bạn cất nó vào ngăn kéo một năm, và bắt đầu bằng một thứ khiêm tốn hơn nhiều.
Vì sao nhà lớn ngay từ đầu thường là sai lầm?
Khi mới lên, bạn chưa biết nhiều thứ. Gió mùa thổi từ đâu, nắng chiều gắt tới mức nào, nước mưa chảy qua đâu, chỗ nào đất lún, chỗ nào ẩm. Bạn cũng chưa biết mình thật sự sống thế nào ở đây: ngồi ở đâu vào buổi sáng, nấu ăn ở trong hay ngoài, cần bao nhiêu chỗ cất đồ.
Một ngôi nhà lớn xây ngay năm đầu là đặt cược tất cả những điều chưa biết đó. Nếu sai, sửa rất tốn. Có người xây nhà quay mặt đúng hướng gió lạnh. Có người đặt nhà ngay đường nước. Có người làm phòng khách thật rộng rồi cả năm chỉ ngồi ngoài hiên.
Nhà lớn cũng hút hết tiền và sức. Cả năm đầu bạn chỉ lo thợ, lo vật liệu, không còn thời gian làm vườn, làm quen hàng xóm, hay đơn giản là ngồi nhìn mảnh đất của mình.
Một chị làm ngân hàng kể, chị từng tiếc vì đã không làm nhà lớn ngay. Hai năm sau chị cảm ơn chính mình, vì chỗ chị định xây năm đầu hoá ra là nơi sương mù đọng lại suốt mùa lạnh.
Nhỏ cỡ nào là vừa đủ sống?
Vừa đủ ở đây không phải là tạm bợ. Ngôi nhà nhỏ vẫn cần kín gió, khô ráo, an toàn, ngủ ngon. Nó chỉ không có những gì chưa thật sự cần.
Thường một ngôi nhà đầu tiên gồm một phòng chính để ngủ và sinh hoạt, một góc bếp, một phòng tắm và vệ sinh, và một cái hiên có mái đủ rộng. Cái hiên quan trọng hơn bạn tưởng: đó là nơi ngồi ăn, ngồi làm việc, cất ủng, phơi đồ, tiếp hàng xóm.
Với gia đình có con, có thể thêm một phòng nhỏ hay một gác lửng để ngủ. Nhiều gia đình thấy trẻ con rất thích những chỗ ngủ nhỏ, ấm cúng như vậy.
Kho cất đồ là thứ người mới hay quên. Ở vùng đất mới bạn sẽ có nhiều dụng cụ, vật tư, đồ làm vườn. Một nhà kho nhỏ riêng giúp ngôi nhà chính gọn gàng và dễ sống hơn nhiều.
Đặt ngôi nhà nhỏ ở đâu trên khu đất?
Giờ mình nói sang vị trí. Có hai cách nghĩ. Cách thứ nhất là đặt ngôi nhà nhỏ ở một góc không chiếm chỗ đẹp nhất, để sau này nó thành nhà kho, nhà khách hay xưởng làm việc. Cách thứ hai là đặt nó đúng chỗ bạn nghĩ sẽ là nhà chính, và sau này mở rộng dần.
Mình nghiêng về cách thứ nhất cho người mới hoàn toàn. Vì chỗ bạn nghĩ đẹp nhất năm đầu có thể không phải chỗ đúng nhất. Sống ở một góc, bạn có cả năm để đi lại, quan sát mọi chỗ khác trên khu đất trong đủ các mùa.
Dù chọn cách nào, ngôi nhà nhỏ vẫn cần đặt ở chỗ cao ráo, gần đường vào, gần nguồn nước và không nằm trên đường nước chảy. Những nguyên tắc cơ bản này không thay đổi dù nhà lớn hay nhỏ.
Nhớ kiểm tra việc xây dựng, dù là nhà nhỏ, có phù hợp với loại đất và quy định của địa phương không, bằng cách hỏi bộ phận đất đai và xây dựng của xã.
Một năm sống trong nhà nhỏ dạy bạn những gì?
Sống trong ngôi nhà nhỏ một vòng năm, bạn sẽ có một cuốn sổ ghi chép quý hơn mọi bản thiết kế. Bạn biết mình thường ngồi đâu để đón nắng sáng. Biết cửa sổ nào cần to hơn, cửa nào nên đóng kín vào mùa gió. Biết mình cần phòng tắm ấm hơn vào mùa lạnh.
Bạn cũng biết mình thật sự cần bao nhiêu không gian. Rất nhiều người sau năm đầu nhận ra họ cần ít hơn họ nghĩ. Ngôi nhà chính của họ nhỏ hơn bản vẽ ban đầu, nhưng hợp hơn nhiều.
Một anh làm kỹ sư phần mềm kể, anh định làm nhà hai tầng. Sau một năm ở căn nhà gỗ một gian, anh nhận ra mình không muốn leo cầu thang, muốn mọi phòng đều mở ra hiên. Ngôi nhà chính của anh là nhà một tầng dài, trải theo sườn đồi.
Và có những người sau một năm quyết định không xây nhà lớn nữa. Họ thêm một phòng, thêm một cái hiên, và sống hạnh phúc trong ngôi nhà nhỏ đó nhiều năm.
Nhà nhỏ trước, nhà chính sau: tính chuyện tiền và sức
Làm nhà nhỏ trước cũng là cách giữ tiền. Ở vùng đất mới, những khoản chi bất ngờ luôn xuất hiện: đường cần làm lại, giếng cần khoan thêm, hệ thống nước cần sửa. Giữ lại một phần tiền thay vì dồn hết vào nhà giúp bạn xoay xở được.
Nó còn cho bạn thời gian để làm quen với thợ địa phương, với nguồn vật liệu, với cách người trong vùng làm nhà. Khi xây nhà chính, bạn biết ai làm tốt, vật liệu nào có sẵn, mùa nào nên làm.
Có người lo làm nhà hai lần sẽ tốn. Nhưng ngôi nhà nhỏ không bị bỏ đi. Nó thành nhà khách khi bố mẹ lên thăm, thành xưởng, thành nơi con lớn có góc riêng. Nhiều gia đình bảo ngôi nhà nhỏ đầu tiên là nơi họ gắn bó nhất.
Ngôi nhà đầu tiên, suy cho cùng, không phải để khoe với ai. Nó là cái tổ đầu tiên bạn làm trên đất mới, và những cái tổ tốt thường bắt đầu từ nhỏ.
Câu hỏi thường gặp
Nhà gỗ tạm có đủ ấm cho mùa lạnh ở cao nguyên không?
Có thể đủ ấm nếu được làm kín, có lớp cách nhiệt ở mái và vách, và có nguồn sưởi an toàn. Nhà gỗ quá mỏng và hở thì sẽ rất lạnh vào những đêm mùa lạnh.
Làm nhà nhỏ trên đất nông nghiệp có được không?
Tuỳ quy định từng loại đất và từng địa phương. Hãy hỏi bộ phận đất đai và xây dựng của xã trước khi làm, kể cả với những công trình nhỏ.
Nhà container có hợp làm nhà đầu tiên ở vùng cao không?
Có người dùng, nhưng container bằng thép dễ hấp nhiệt khi nắng và rất lạnh khi trời lạnh, lại dễ đọng hơi nước bên trong. Nếu dùng, cần cách nhiệt kỹ và thông gió tốt.
Bao lâu thì nên xây nhà chính?
Nhiều người chờ ít nhất một vòng năm để thấy đủ các mùa. Một số chờ lâu hơn cho tới khi tài chính và kế hoạch đã rõ ràng. Không có thời hạn bắt buộc.
Ngôi nhà nhỏ sau này dùng làm gì?
Có thể thành nhà khách, xưởng làm việc, kho dụng cụ, phòng riêng cho con lớn hoặc chỗ cho khách ở nếu sau này bạn đón khách. Thiết kế linh hoạt từ đầu sẽ giúp chuyển đổi dễ hơn.
