Thợ địa phương hiểu khí hậu, vật liệu, đường sá trong vùng và sẽ ở gần để sửa chữa về sau, còn thợ từ phố lên hợp với những hạng mục cần kỹ thuật hay phong cách riêng. Nhiều người chọn cách kết hợp: thợ địa phương làm phần chính, mời người có chuyên môn từ ngoài cho những phần khó.
Xin chào, Nhà Khai Phá đây. Làm nhà ở vùng mới, câu chuyện về thợ thường dài hơn câu chuyện về bản vẽ. Có người gặp được nhóm thợ tuyệt vời thành bạn thân, có người mệt mỏi cả năm. Tập này mình chia sẻ những gì mình đã nghe được từ cả hai phía.
Thợ địa phương mang lại những gì bạn chưa biết?
Thợ trong vùng biết những điều không có trong sách. Họ biết mùa nào nên đổ móng, mùa nào mưa nhiều không nên làm mái. Họ biết loại tre nào ở đây bền, đá lấy ở đâu, gỗ mua ở đâu có giấy tờ. Họ biết con đường nào xe chở vật liệu vào được.
Họ cũng biết cách làm nhà hợp với gió, với mưa của vùng. Nhiều người thợ lớn tuổi trong bản còn giữ những kỹ thuật dựng nhà truyền thống, cách buộc, cách ghép không cần đinh, mà bây giờ hiếm người biết.
Và quan trọng nhất, họ ở lại. Nhà nào cũng cần sửa chữa. Mái dột, cửa kẹt, ống nước vỡ. Có một người thợ quen ở gần, gọi là tới, là một thứ vô giá khi sống ở vùng xa.
Thuê thợ địa phương còn là cách bạn góp vào kinh tế của vùng và làm quen với cộng đồng. Người trong xóm biết bạn qua những người thợ, và ấn tượng đầu tiên thường đến từ cách bạn đối xử với họ.
Khi nào cần mời thợ hoặc người chuyên môn từ ngoài?
Thợ địa phương không phải lúc nào cũng làm được mọi thứ. Nếu ngôi nhà của bạn có thiết kế khác lạ, dùng vật liệu mới mà trong vùng chưa ai làm, hay có những phần kỹ thuật như hệ thống điện mặt trời, xử lý nước thải, kết cấu phức tạp trên đất dốc, bạn có thể cần người có chuyên môn riêng.
Với đất dốc cần tường chắn hay móng đặc biệt, nên có người làm kỹ thuật tính toán, dù người thi công là thợ trong vùng. Đây không phải chuyện nghi ngờ tay nghề, mà là chuyện an toàn.
Mang cả đội thợ từ phố lên thì có cái giá của nó. Chi phí đi lại, ăn ở, thời gian làm có thể kéo dài vì thợ phải về nhà định kỳ. Thợ phố cũng chưa quen khí hậu, vật liệu, đường sá vùng cao, có khi làm theo kiểu nhà ở phố không hợp.
Cách nhiều người chọn là để người chuyên môn thiết kế, hướng dẫn, kiểm tra ở những bước quan trọng, còn thợ địa phương làm phần thi công chính.
Tìm thợ tốt trong vùng bằng cách nào?
Giờ mình nói sang chuyện tìm thợ. Thợ giỏi ở vùng cao ít khi quảng cáo. Họ được biết qua lời giới thiệu. Cách tốt nhất là đi xem những ngôi nhà trong vùng mà bạn thấy đẹp và bền, rồi hỏi chủ nhà ai làm.
Hỏi chủ nhà không chỉ về tay nghề, mà cả về cách làm việc. Thợ có đúng hẹn không, có nói thẳng khi gặp vấn đề không, có giữ công trường gọn không, sau khi xong có quay lại sửa khi cần không.
Gặp thợ, hãy dành thời gian nói chuyện, đưa họ đi xem khu đất, nghe họ góp ý. Một người thợ tốt sẽ hỏi lại bạn nhiều câu, sẽ nói chỗ này không nên làm vậy vì mưa sẽ tạt. Người thợ chỉ gật đầu mọi thứ thì cần cân nhắc.
Nếu được, hãy bắt đầu bằng một việc nhỏ trước, như làm nhà kho hay hàng rào, để hai bên hiểu nhau. Việc nhỏ là cách thử rẻ nhất.
Giao việc rõ ràng để khỏi mất lòng về sau
Phần lớn mâu thuẫn giữa chủ nhà và thợ không phải vì ai xấu, mà vì hai bên hiểu khác nhau. Bạn nghĩ làm mái hiên là có cả máng xối. Thợ nghĩ máng xối là việc khác. Bạn nghĩ giá đã bao gồm vật liệu. Thợ nghĩ chỉ là tiền công.
Vì vậy, dù thân tình đến đâu, hãy viết ra. Làm những gì, vật liệu ai mua, tiền công tính thế nào, khoán gọn hay công nhật, trả theo từng giai đoạn nào, khi nào xong. Không cần hợp đồng dày, một tờ giấy hai bên cùng ký là đủ cho nhiều việc nhỏ.
Nếu bạn không ở công trường thường xuyên, hãy có người đại diện đáng tin, hoặc hẹn thợ gửi ảnh, gọi điện hằng tuần. Những quyết định phát sinh nên được bàn trước khi làm, không phải sau khi đã làm xong.
Trả công đúng hẹn là điều quan trọng nhất để giữ uy tín. Ở vùng nhỏ, tiếng lành đồn xa mà tiếng dữ còn xa hơn. Người chủ nhà trả công sòng phẳng sẽ luôn tìm được thợ tốt.
Làm nhà xong rồi, mối quan hệ mới bắt đầu
Nhiều người coi việc làm nhà xong là kết thúc câu chuyện với thợ. Ở vùng cao, đó chỉ là bắt đầu. Những người thợ đã dựng nhà bạn biết rõ nhà bạn hơn ai hết: ống nước chạy đâu, dây điện đi đường nào, cây cột nào cần để ý.
Giữ liên lạc, mời họ bữa cơm khi xong việc, gọi họ khi cần sửa, giới thiệu họ cho người khác. Mối quan hệ này sẽ giúp bạn rất nhiều trong những năm đầu.
Một anh làm nghề giáo kể, người thợ cả dựng nhà cho anh sau này thành người dạy anh cách sửa mái, cách chống mối, cách chọn tre. Mỗi dịp lễ anh lại ghé thăm. Anh bảo đó là người bạn đầu tiên của anh ở vùng đất mới.
Ngôi nhà của bạn được dựng bằng vật liệu, nhưng nó đứng vững được qua năm tháng là nhờ những bàn tay biết chăm sóc nó. Hãy giữ những bàn tay đó ở gần.
Câu hỏi thường gặp
Nên khoán gọn hay thuê thợ theo ngày công?
Khoán gọn hợp với những hạng mục rõ ràng, dễ đo đếm. Thuê theo ngày công hợp với những việc khó lường trước hoặc làm dần. Dù chọn cách nào, cần viết rõ phạm vi công việc.
Làm sao giám sát thợ khi không ở công trường?
Có người đại diện đáng tin ở gần, hẹn thợ gửi ảnh và gọi điện định kỳ, và lên công trường vào những bước quan trọng như đổ móng, dựng khung, lợp mái.
Thợ địa phương có làm được nhà hiện đại không?
Nhiều thợ trong vùng làm được, nhất là khi có bản vẽ rõ ràng và người hướng dẫn cho những phần mới. Họ thường học rất nhanh và kết hợp được với kinh nghiệm về khí hậu của vùng.
Có nên ứng trước toàn bộ tiền cho thợ?
Không nên. Hãy trả theo từng giai đoạn hoàn thành, và thống nhất trước các mốc thanh toán. Điều này có lợi cho cả hai bên.
Mùa nào nên làm nhà ở vùng cao?
Mùa khô thường thuận lợi hơn cho đổ móng, làm mái và chở vật liệu. Nên bắt đầu sớm trong mùa khô để kịp che mái trước khi mưa về.
